Rezerwat Wykus

Rezerwat Wykus to ponad 50-hektarowy fragment Lasów Siekierzyńskich w Górach Świętokrzyskich, który łączy w sobie dwie opowieści – przyrodniczą i historyczną. Leśny rezerwat położony w gminie Bodzentyn, w granicach Sieradowickiego Parku Krajobrazowego, chroni naturalne zbiorowiska leśne, ale przede wszystkim pamięć o partyzantach Armii Krajowej, którzy mieli tu swoją bazę podczas II wojny światowej. Na polanie Wykus koncentrowali się żołnierze dowodzeni przez Jana Piwnika „Ponurego” i Eugeniusza Kaszyńskiego „Nurta”. Dziś to miejsce, gdzie historia spotyka się z ciszą lasu.

Leśna twierdza partyzancka – historia Wykusu

Wielkie kompleksy lasów od dawna dawały schronienie patriotom – tu znajdowali się powstańcy styczniowi i działali partyzanci II wojny światowej. Wykus stał się jedną z najważniejszych baz partyzanckich w regionie świętokrzyskim. Gęsty las, pagórkowaty teren i oddalenie od większych miejscowości sprawiały, że było to idealne miejsce na obozowisko.

W 1943 roku Wykus był atakowany przez wojska niemieckie trzykrotnie – w sierpniu, wrześniu, a 28 października Niemcy z przewagą około 3 tysięcy jednostek, w tym lotnictwem i artylerią, zaatakowali i zniszczyli obozowisko. Zginęły wtedy 33 osoby. To pokazuje, jak ważne strategicznie było to miejsce dla obu stron konfliktu.

Monument z czerwonego piaskowca to krypta grobowa Eugeniusza Kaszyńskiego „Nurta”, który w 1994 roku spoczął zgodnie ze swoim życzeniem na polanie Wykus.

Co zobaczysz na polanie Wykus

W centrum rezerwatu znajduje się niewielka polana z pomnikiem w formie kapliczki odsłoniętej w 1957 roku, która upamiętnia miejsce obozowania partyzantów Armii Krajowej. To nie jest duży, pompatyczny pomnik – raczej kameralne miejsce pamięci, które z czasem się rozrastało.

Początkowo stała tu tylko kapliczka, później pojawił się mur, orły oraz tabliczki z nazwiskami poległych żołnierzy oraz zmarłych po 1945 roku kombatantów. Na polanie znajduje się kapliczka z obrazem Matki Boskiej Bolesnej, a wokół obrazu są kamienne tablice z pseudonimami i nazwiskami poległych. Jest też polowy ołtarz – miejsce nadal żyje, bo co roku odbywają się tu uroczystości patriotyczne.

W lasach wokół Wykusu rozsiane są mogiły żołnierzy poległych podczas walk w 1943 roku oraz liczne miejsca pamięci. Prowadzi do nich partyzancka droga krzyżowa, której stacje symbolizują partyzanckie mogiły. Spacer po rezerwacie to trochę jak lekcja historii w terenie – tylko bez podręcznika i w otoczeniu stuletniej puszczy.

Przyroda rezerwatu – las z charakterem

Rezerwat obejmuje zachodnie zbocze wzniesienia Wykus (326 m n.p.m.). Miejsce jest pagórkowate, poprzecinane wąwozami, a dnem jednego z nich płynie rzeka Lubianka. Teren jest zróżnicowany – od podmokłych fragmentów przy strumieniu po suche zbocza.

Chronione są lasy i bory mieszane o cechach lasu naturalnego z udziałem sosny, jodły, dębu bezszypułkowego, świerka i grabu, w tym zespoły buczyny karpackiej, grądu, boru mieszanego, olsu typowego, łęgu olszowo-jesionowego. Brzmi naukowo, ale w praktyce oznacza to, że las wygląda jak las powinien wyglądać – różnorodny, wielowarstwowy, bez sztywnych szeregów jednego gatunku.

Drzewa mają w większości od 70 do 100 lat, ale gdzieniegdzie rosną sosny liczące ponad 100, a niektóre nawet 140 lat. To już pokolenia drzew, które „pamiętają” czasy wojenne. Największym stopniem naturalności cechują się drzewostany jodłowe i olchowe o charakterze puszczańskim.

W bogatym i różnorodnym runie występują cenne gatunki objęte ochroną prawną, choć rezerwat chroni przede wszystkim całe zbiorowiska leśne, a nie pojedyncze rośliny.

Szlaki turystyczne przez Wykus

Rezerwat jest dobrze skomunikowany szlakami – to jeden z ważniejszych punktów na mapie turystycznej regionu. Przebiega tu niebieski szlak im. E. Wołoszyna z Wąchocka do Cedzyny oraz zielony szlak ze Skarżyska-Kamiennej na Wykus.

Konkretnie możesz dotrzeć tu:

• Zielonym szlakiem pieszym Skarżysko-Kamienna – Wykus o długości 20 km
• Fragmentem szlaku niebieskiego im. E. Wołoszyna Wąchock – Bodzentyn o długości 7 km
• Czarnym szlakiem pieszym z polany Wykus do Starachowic o długości 9 km
• Czerwonym szlakiem rowerowym Mostki – Wąchock – Bronkowice

Można dotrzeć również z utwardzonej drogi – ścieżkę w głąb lasu znajdziesz bez problemu, bo przy drodze jest kamień informujący o obozie Ponurego i Nurta. Przy wejściu jest wiata z ławkami i tablice informacyjne o historii miejsca.

Dla kogo jest Wykus

Rezerwat przyciąga dwa typy osób – miłośników historii i ludzi szukających spokoju w lesie. Często to te same osoby. Miejsce nie jest nastawione na masową turystykę – nie ma tu bufetu, punktu informacyjnego czy parkingu z asfaltem. Jest polana, las i cisza.

Rodziny z dziećmi mogą przyjść, ale nie spodziewajcie się placu zabaw czy atrakcji. To raczej miejsce na spacer i rozmowę o historii. Dla starszych dzieci, które już coś rozumieją z lekcji o II wojnie światowej, może być to ciekawa lekcja w terenie. Partyzancka droga krzyżowa to trasa, która wymaga odrobiny wysiłku – teren jest pagórkowaty, miejscami mokro.

Miłośnicy trekkingu docenią szlaki prowadzące przez rezerwat – można z nich zrobić dłuższą pętlę przez Lasy Siekierzyńskie. Rowerzyści mają swój czerwony szlak, choć trzeba pamiętać, że to teren leśny z korzeniami i nierównościami.

Obowiązuje zakaz wstępu z psami – to rezerwat przyrody, więc przepisy są rygorystyczne.

Praktyczne informacje – jak dojechać i ile czasu poświęcić

Rezerwat znajduje się w gminie Bodzentyn, w powiecie kieleckim, w głębi kompleksu Lasów Siekierzyńskich. Najbliższe większe miejscowości to Wąchock, Bodzentyn i Starachowice.

Dojazd samochodem: Najłatwiej dojechać z kierunku Wąchocka lub Bodzentyna drogą leśną. Nie ma dużego parkingu, ale można zostawić auto przy leśnej drodze. Z utwardzonej drogi prowadzi wyraźna ścieżka do polany – szukaj kamienia informacyjnego.

Czas zwiedzania: Sama polana z pomnikiem to 15-20 minut. Jeśli chcesz przejść się po okolicy, poszukać mogił partyzanckich i pospacerować po lesie, zarezerwuj 1,5-2 godziny. Przejście jednym ze szlaków (np. z Wąchocka) to już kilka godzin wędrówki.

Ceny i godziny otwarcia: Rezerwat jest dostępny bezpłatnie przez cały rok. Nie ma bramek ani godzin otwarcia – to las, więc wchodzisz kiedy chcesz, ale pamiętaj o podstawowych zasadach zachowania w rezerwacie przyrody.

Co zabrać: Wygodne buty – teren jest nierówny, miejscami mokry. Woda i coś do jedzenia, jeśli planujesz dłuższy spacer. Latem środek na komary – las, strumień, wilgoć to ich ulubione warunki.

Najlepsza pora: Wiosna i jesień, gdy las pokazuje się w pełnej krasie, a nie ma upału. W czerwcu odbywają się uroczystości patriotyczne – jeśli chcesz zobaczyć miejsce „w akcji”, to dobry moment. Zimą też można przyjść, ale trzeba liczyć się ze śniegiem i błotem.

Rezerwat utworzono w 1978 roku, więc ochrona tego terenu trwa już prawie pół wieku. To gwarancja, że las pozostanie w niezmienionej formie – bez wycinki, bez zabudowy, bez komercjalizacji.