Kamienny Pielgrzym Nowa Słupia

W Nowej Słupi, tuż przy parkingu u stóp Świętokrzyskiego Parku Narodowego, pod drewnianym daszkiem klęczy kamienna postać. To Emeryk – średniowieczny posąg pielgrzyma, który od siedmiu stuleci pokutuje za grzech pychy. Figura stoi na początku Drogi Królewskiej prowadzącej do klasztoru na Świętym Krzyżu i od pokoleń intryguje zarówno pielgrzymów, jak i zwykłych turystów.

Nie każdy wie, że ten niemal metrowej wysokości posąg to jeden z najstarszych tego typu obiektów w Polsce.

Historia kamiennego pielgrzyma z Nowej Słupi

Badacze datują powstanie figury na XIII wiek, choć dokładna data jej wykonania pozostaje tajemnicą. Równie nieznany jest autor rzeźby – nie zachowały się żadne dokumenty, które wskazywałyby, kto wyrzeźbił posąg i z czyjego polecenia stanął akurat w tym miejscu. Ta niewiedza sprawiła, że wokół kamiennego pielgrzyma narosło mnóstwo legend i podań ludowych.

Figura wykuta została z miejscowego piaskowca świętokrzyskiego. Przedstawia klęczącego mężczyznę z rękami złożonymi do modlitwy, zwróconego twarzą w stronę Łysej Góry. Przez wieki posąg był narażony na działanie warunków atmosferycznych, co widać po jego spłowiałych rysach i wyblakłych detalach. Obecnie chroni go drewniany daszek, który ma zapobiec dalszej degradacji zabytkowego dzieła.

Legenda o Emeryku – rycerzu ukaranym za pychę

Najpopularniejsza legenda opowiada o Emeryku, sławnym rycerzu, który po latach walk i wojen postanowił pielgrzymować do wszystkich świętych miejsc na świecie. Swoją duchową podróż zamierzał zakończyć właśnie w klasztorze na Świętym Krzyżu.

Gdy przybył do Nowej Słupi, zaczął chwalić się mieszkańcom osady, że jest najpobożniejszym człowiekiem na ziemi i że jego dusza na pewno trafi prosto do raju. Drogę od rynku do klasztoru postanowił przebyć na kolanach, by pokazać swoją wyjątkową pobożność. Kiedy ukląkł i zaczął się wspinać po kamiennej ścieżce, zabiły klasztorne dzwony. „To na moją cześć” – powiedział Emeryk zgromadzonym gapiom. W tej samej chwili skamieniał jako kara za zarozumiałość i pychę.

Według legendy kamienny Emeryk co roku przesuwa się o ziarnko piasku w stronę klasztoru. Gdy dotrze na miejsce, zakończy się jego pokuta, ale nastąpi też koniec świata.

To oczywiście nie jedyna opowieść związana z tajemniczą figurą. Inna wersja głosi, że posąg przedstawia kobietę – grzesznicę, która próbowała odpokutować swoje przewiny wchodząc na szczyt na klęczkach. Gdy zaczęło się robić pod górę, nie dała rady i kazała w tym miejscu postawić swoją figurę.

Jeszcze inne podanie wiąże posąg z królem Władysławem Jagiełłą. Władca podczas wizyty w klasztorze miał dotknąć świętych relikwii, za co został ukarany bezwładem ręki. Po cudownym uzdrowieniu kazał przy drodze, którą często się wspinał, ustawić kamienną figurę przedstawiającą jego własną postać z ręką na temblaku.

Co zobaczyć przy kamiennym Emeryku

Sama figura nie jest imponująca rozmiarami – ma niewiele ponad metr wysokości. Wyrzeźbiona w charakterystycznej pozie klęczącego człowieka z dłońmi złożonymi do modlitwy. Czas i warunki atmosferyczne zrobiły swoje – rysy twarzy są już trudne do rozpoznania, a detale stroju zatarte. Mimo to posąg robi wrażenie właśnie przez swoją surowość i wiek.

Figura stoi w specjalnie przygotowanym miejscu, osłonięta drewnianym zadaszeniem. Obok znajduje się tablica informacyjna opisująca legendę o Emeryku. To doskonały punkt startowy dla wędrówki na Święty Krzyż – większość turystów zatrzymuje się tutaj na chwilę przed wyruszeniem Drogą Królewską.

Warto zwrócić uwagę na otoczenie. Figura stoi dokładnie tam, gdzie zaczyna się historyczny szlak pielgrzymkowy wiodący do klasztoru. To miejsce ma w sobie coś z dawnych czasów – łatwo wyobrazić sobie tutaj średniowiecznych pielgrzymów rozpoczynających swoją wędrówkę pod górę.

Dla kogo jest ta atrakcja

Kamienny Pielgrzym to miejsce, które zainteresuje przede wszystkim miłośników legend i historii regionalnej. Rodziny z dziećmi chętnie zatrzymują się tutaj, bo opowieść o skamienialym rycerzu pobudza dziecięcą wyobraźnię. To też dobry pretekst, żeby opowiedzieć młodszym o wartościach takich jak pokora.

Dla osób planujących wejście na Łysą Górę figura Emeryka jest naturalnym punktem wyjścia – praktycznie każdy, kto idzie Drogą Królewską, mija ten zabytek. Fotografowie docenią atmosferę miejsca, zwłaszcza we wczesnych godzinach porannych, gdy światło pięknie pada na kamień.

Nie jest to jednak atrakcja, przy której spędzi się dużo czasu. Wystarczy 10-15 minut na obejrzenie figury, przeczytanie tablicy i zrobienie kilku zdjęć. Większość osób traktuje to miejsce jako przystanek przed dłuższą wędrówką na Święty Krzyż.

Praktyczne informacje dla odwiedzających

Dostęp do figury jest bezpłatny i możliwy przez całą dobę, siedem dni w tygodniu. Nie ma żadnych ograniczeń czasowych ani opłat za zwiedzanie. Posąg znajduje się w przestrzeni publicznej, tuż przy drodze.

Dojazd: Kamienny Pielgrzym stoi przy ulicy Świętokrzyskiej w Nowej Słupi, bezpośrednio przy dużym parkingu u wejścia do Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Do Nowej Słupi można dojechać samochodem z Kielc (około 25 km) lub z innych miejscowości regionu. Parking jest płatny – to główne miejsce, gdzie zostawiają samochody osoby wyruszające na Święty Krzyż.

Współrzędne GPS: 50°51’36″N 21°04’41″E

Ile czasu przeznaczyć: Sam zabytek można obejrzeć w kwadrans. Jeśli jednak planujecie połączyć wizytę z wędrówką na Święty Krzyż Drogą Królewską, przewidzcie 3-4 godziny na całą wycieczkę (w obie strony).

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy

Nowa Słupia to nie tylko kamienny Emeryk. W miasteczku znajduje się Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego im. prof. Mieczysława Radwana, które pokazuje historię lokalnego górnictwa i hutnictwa żelaza. To jedno z ciekawszych muzeów w regionie, zwłaszcza dla osób zainteresowanych historią gospodarczą.

Główną atrakcją okolicy pozostaje oczywiście Święty Krzyż z klasztorem i relikwiami Drzewa Krzyża Świętego. Droga Królewska, która zaczyna się właśnie przy Emeryku, to najładniejszy szlak prowadzący na szczyt Łysej Góry. Po drodze można zobaczyć pozostałości dawnych pielgrzymkowych stacji drogi krzyżowej.

Nowa Słupia była niegdyś ważnym ośrodkiem hutniczym. W okolicy odkryto starożytne piece dymarki do wytopu żelaza, niektóre liczące sobie ponad 2000 lat. Co roku odbywa się tu impreza Dymarki Świętokrzyskie, podczas której rekonstruuje się dawne metody produkcji żelaza.

W sezonie letnim warto wybrać się też na jeden z licznych szlaków turystycznych prowadzących przez Świętokrzyski Park Narodowy. Okolica obfituje w malownicze widoki, a lasy świętokrzyskie mają w sobie coś z pierwotnej puszczy.

Parking przy Kamiennym Pielgrzymie to też punkt wyjścia do innych tras – niekoniecznie tej najsłynniejszej na Święty Krzyż. Można stąd wyruszyć na spacer do pobliskich rezerwatów przyrody lub po prostu przejść się po okolicy, która kryje wiele historycznych tajemnic związanych z dawnym hutnictwem.